Ślub Neli był za trzy dni. Wszystko miałam już poukładane, kupione, zaplanowane. A ona wpadła do mojego pokoju w pensjonacie jak wichura, pachnąca perfumami i lakierem do włosów, i rzuciła od progu: – Babciu, mam do ciebie maleńką prośbę. Usiadłam, bo wiedziałam, że to nie będzie nic małego.
– Wesele jest w tym zamku, pamiętasz? No wiesz, że Oskar ma tę starą rodzinę, trzeba zrobić wrażenie. – Mówiła szybko, nie patrząc mi w oczy. – Chodzi o to, że muszę tam wejść w czymś naprawdę eleganckim.
A moja sukienka, no sama wiesz, jest ładna, ale… – Ściszyła głos. – Kupiłam już taką, wymarzoną. Tylko brakuje mi do niej odrobiny. Pomyślałam, że ty mi pomożesz, co?
Zawsze mi pomagasz. Spojrzałam na nią i przypomniałam sobie, jak kilka lat temu płakała do słuchawki, że bez mojej dopłaty nie dostanie się na magisterkę w Poznaniu. Dopłacałam. Potem były pieniądze na akademik, na jedzenie, na książki.
Nigdy nie odmówiłam. Wstałam, podeszłam do kredensu, wyjęłam książeczkę oszczędnościową. Całe życie odkładałam na tę czarną godzinę, ale przecież to moja wnuczka, moja jedyna rodzina. – Ile ci brakuje?
– zapytałam. – No, wiesz… – Uśmiechnęła się. – Piętnaście tysięcy. Poczucie, że ziemia usunęła mi się spod nóg, było tak silne, że musiałam się oprzeć o blat.
– Przecież to cała moja emerytura, córeczko. – Wiem, babciu, ale to inwestycja w moją przyszłość. Oskar ma takie znajomości, a jego rodzina… Zresztą wszystko będzie dobrze. Obiecałam mu, że już nigdy nie będę musiała pracować.
Wyjęłam z książeczki te pieniądze. Położyłam je na stole, a ona schowała je do torebki, uściskała mnie, obiecała, że odda, i wybiegła, bo Oskar czekał na dole. Zostałam sama z pustą książeczką i cichym niepokojem. Dzień ślubu nadszedł szybciej, niż się spodziewałam.
Wstałam wcześnie, ubrałam się w granatowy kostium, który kupiłam jeszcze na pogrzeb męża, i pojechałam do zamku. Pensjonat, w którym mieszkałam, był niedaleko, ale i tak wyszłam wcześniej. Chciałam zobaczyć, jak wchodzi do kościoła, jak wygląda w tej sukni, na którą poszły moje oszczędności. Nela wyszła z samochodu.
Suknia była przepiękna, długa, z koronką, z welonem ciągnącym się po ziemi. Ludzie wokół szeptali z podziwem. A ja stałam z boku, czułam, jak serce bije mi szybciej, ale nie z dumy. Coś mi nie grało.
Potem była ceremonia w kaplicy zamkowej. Świece, organy, Oskar z miną, jakby kupował używanego mercedesa. Nela cała w uśmiechach. W pewnym momencie spojrzała na mnie i puściła oczko.
Uśmiechnęłam się, choć miałam gulę w gardle. Po ceremonii goście ruszyli do sali bankietowej. Szłam w tłumie, słyszałam rozmowy o tym, jak udane przyjęcie, ile to wszystko kosztowało. Weszłam do sali.
Stoły uginały się od kwiatów, na środku fontanna z szampana, a przy wejściu stała ogromna ścianka z napisem „Nela i Oskar”. Wszystko tak idealne, tak drogie. Podeszłam do naszego stołu, usiadłam na krześle przy drzwiach. Kelnerzy w białych rękawiczkach podawali przystawki.
Nela i Oskar rozpoczęli pierwszy taniec. Patrzyłam na nich, ale myślami byłam gdzie indziej. Przypomniała mi się droga do banku, tamte prośby, tamte obietnice. W pewnym momencie wstałam, powiedziałam, że idę do toalety.
Weszłam do łazienki, zamknęłam się w kabinie, oparłam dłonie o ścianę. Przez drzwi słyszałam śmiech, brzęk kieliszków, okrzyki „sto lat! ”. A ja stałam tam i liczyłam w myślach: sukienka, welon, buty, dekoracje, zamek.
Wszystko z moich pieniędzy. Wyszłam z kabiny, umyłam ręce. W lustrze zobaczyłam kobietę zmęczoną, ale bez żalu. Przynajmniej tak sobie powiedziałam.
Wróciłam do sali. Jedzenie było wyśmienite, ale nie czułam smaku. Siedziałam przy stole, rozmawiałam z daleką kuzynką, która o niczym nie wiedziała, i uśmiechałam się, gdy opowiadała o swojej wnuczce. Nagle zobaczyłam, jak Nela podchodzi do baru, bierze dwa kieliszki szampana i podaje jeden z nich Oskarowi.
Śmiali się, patrząc sobie w oczy. Poczułam ukłucie w sercu, ale wzięłam głęboki oddech. Przecież po to to zrobiłam, żeby była szczęśliwa. Po deserze wstałam od stołu.
Podeszłam do Neli, która właśnie rozmawiała z grupą przyjaciółek. – Nelu, chciałabym ci pogratulować. – Objęłam ją, pocałowałam w policzek. – Jesteś śliczna.
– Dzięki, babciu! – Uśmiechnęła się, ale zaraz odwróciła się do koleżanek, żeby dokończyć jakąś historię. Stałam tak przez chwilę, a potem wróciłam na miejsce. Wieczór ciągnął się w nieskończoność.
Ludzie tańczyli, śpiewali, a ja siedziałam i patrzyłam na tę całą elegancję. Pod koniec przyjęcia Nela podeszła do mojego stolika, nachyliła się i szepnęła: – Babciu, możesz zrobić mi jeszcze jedną przysługę? Chodzi o to, że… no wiesz, Oskar ma starego przyjaciela, który przyjechał z zagranicy. Chcieliśmy go zaprosić na kolację w przyszłym tygodniu, ale nie mamy za co.
Tylko tyle, wiesz? Śmieszna sprawa. Spojrzałam na nią. Przez chwilę czułam, jakbym widziała kogoś obcego.
Ale wstałam, pokiwałam głową i wyszłam z sali. Na korytarzu zatrzymałam się. Drzwi do toalety były obok. Weszłam do środka, zamknęłam się, oparłam czoło o zimną ścianę.
Stałam tak długo. W głowie miałam tylko jedno: jeśli teraz znowu coś dam, to tak będzie już zawsze. Wyjęłam z torebki telefon. Była wiadomość od Neli: „Dziękuję, babciu!
Jesteś najlepsza! Oskar mówi, że bez Ciebie nie dalibyśmy rady”. Uśmiechnęłam się smutno. Potem włożyłam telefon z powrotem.
Wróciłam do sali. Podeszłam do stołu, przy którym siedział Oskar. – Oskar, mogę na słówko? – Oczywiście, babciu.
– Odsunął krzesło, wstał. Podeszliśmy do okna, z dala od gości. – Chcę, żebyś wiedział, że te pieniądze, które dałam Neli… – zaczęłam. – To naprawdę całe moje oszczędności.
Całe życie. – Wiem, babciu, ale to było dla niej ważne. Nie martw się, wszystko wróci. – Machnął ręką.
– Rodzice nam pomogą. Nie masz się czym przejmować. Spojrzałam na niego. Ten facet mówił tak swobodnie, jakby chodziło o wydanie kilku złotych na kawę.
Kiwnęłam głową, odwróciłam się i wróciłam na miejsce. Usiadłam, wzięłam do ręki kieliszek wody. Wypiłam do dna. Potem wstałam, podeszłam do Neli, która stała przy barku.
– Muszę już iść. – Już? – Zmarszczyła brwi. – No przecież zaraz będzie oczepiny.
– Mam daleko do pensjonatu, córeczko. – Ale przecież jesteś tu z nami, możesz zostać. – Nie mogę, zmęczyłam się. – Uśmiechnęłam się i wyszłam.
Na dworze było chłodno. Zamek został za mną, pełen światła i muzyki. Szłam wolno, słysząc własne kroki na żwirze. Było cicho, tylko gdzieniegdzie szczekał pies.
W pewnym momencie zatrzymałam się. Wyjęłam z torebki kopertę, którą dostałam od Neli miesiąc temu, z zaproszeniem. Była tam też mała karteczka z numerem konta, na które przelałam pieniądze. Zmięłam ją w dłoni i włożyłam do kieszeni płaszcza.
Kilka dni później zadzwoniła Nela. – Babciu, wiesz, że Oskar kupił nam mieszkanie w Krakowie? No wiesz, takie większe, z ogródkiem. – To pięknie, córeczko.
– Tylko że musimy dopłacić do wykończenia. Nie chcieliśmy cię prosić, ale… Wzięłam głęboki oddech. – Nelu, nie mam już pieniędzy. Oddałam ci wszystko.
– No ale babciu, przecież coś tam masz, na czarną godzinę. – Nie mam. – No to jak my to zrobimy? – Poradzicie sobie.
– Babciu, nie bądź taka. – Nie bądź taka? – Głos mi zadrżał. – Całe życie cię wspierałam, dawałam ci wszystko, a ty teraz mówisz, że nie bądź taka?
– Nie zrozumiałeś mnie… – Dobrze cię zrozumiałam. – Odłożyłam słuchawkę, zanim zdążyła cokolwiek dodać. Siedziałam potem długo przy stole, patrząc na telefon. Po kilku dniach poszłam do banku.
Pani w okienku spojrzała na moją książeczkę, na mnie, i zapytała: – Czy to wszystkie oszczędności? – Tak. – Potwierdziłam ruchem głowy. – I chcę je wypłacić w gotówce.
Wzięła pokwitowanie, a ja podpisałam. Potem wyszłam na ulicę i wstąpiłam do małej kawiarni. Zamówiłam kawę z bitą śmietaną, ciastko z kremem i siedziałam tam przez długą chwilę. Patrzyłam przez okno na ludzi spieszących się do pracy, na matki z wózkami, na staruszków, którzy skręcali do warzywniaka.
Po raz pierwszy od dawna nie myślałam o tym, ile mam na koncie. Wracając do pensjonatu, minęłam sklep z odzieżą. Zatrzymałam się przed wystawą. W oknie wisiała czerwona sukienka, zwiewna, z kwiecistym wzorem.
Weszłam do środka. – Mogę przymierzyć tę sukienkę z wystawy? – zapytałam sprzedawczynię. Spojrzała na mnie z lekkim zdziwieniem, ale kiwnęła głową.
Przymierzyłam. Stałam przed lustrem, obracałam się, patrzyłam na swoje odbicie. – Biorę ją. – Opłaciłam i wyszłam w niej ze sklepu.
Szłam z powrotem, czując na ramionach lekki materiał. Nikt mnie nie znał, nikt nie wiedział, że ten czerwony kolor to mój bunt. Wieczorem włożyłam ją do szafy. Następnego ranka zadzwoniła Nela.
– Babciu, wiem, że się pokłóciłyśmy, ale muszę ci coś powiedzieć. – Słucham. – Oskar ma kłopoty w firmie. Potrzebujemy pożyczki, tylko na miesiąc.
Obiecuję, że ci oddamy wszystko. – Nie mam już nic, córeczko. – Musisz coś wymyślić. – Nie muszę.
– Jak to? – Tak po prostu. – To koniec. Jeśli mi nie pomożesz, więcej się do ciebie nie odezwę.
– To twoja decyzja. – Odłożyłam słuchawkę. I wtedy pierwszy raz od bardzo dawna poczułam coś w rodzaju spokoju. Wstałam, włożyłam czerwoną sukienkę, umalowałam usta czerwoną szminką, którą kupiłam po drodze, i wyszłam na spacer.
Chodziłam po parku, patrzyłam na drzewa, na ludzi, na zachodzące słońce. Nikt nie dzwonił. Nikt nie pisał. Czułam się, jakbym zdjęła z siebie ciężar, o którym nawet nie wiedziałam, że go noszę.
Po tygodniu dostałam od Neli wiadomość: „Babciu, przepraszam. Zrozumiałam, że przesadziłam. Chcę cię zobaczyć. Możemy się spotkać?
”. Przeczytałam ją kilka razy. Potem odłożyłam telefon i poszłam do kuchni. Zrobiłam sobie herbatę, usiadłam przy stole.
I wtedy uświadomiłam sobie, że pierwszy raz od bardzo dawna nie muszę nikomu niczego dawać. Następnego dnia odpowiedziałam tylko: „Przyjedź w sobotę. Porozmawiamy”. W sobotę rano Nela zapukała do drzwi.
Wyglądała inaczej, bez makijażu, w dżinsach i swetrze. Usiadła naprzeciwko mnie, nie wiedziała, od czego zacząć. – Babciu, wiem, że cię wykorzystałam. Przepraszam.
– Wstała, objęła mnie. – Kocham cię, ale jestem okropna. – Nie jesteś, córeczko. – Pogładziłam ją po włosach.
– Tylko musiałam zrozumieć jedno. – Co? – Że nie jestem bankomatem. I że jeśli ktoś cię kocha, nie prosi, żebyś oddał mu wszystko, a potem znika, gdy mówisz nie.
Nela długo płakała. Siedziałyśmy przy stole, piłyśmy herbatę, rozmawiałyśmy o wszystkim i o niczym. Wtedy zrozumiałam, że ten ślub, te pieniądze, to wszystko było tylko tłem. Najważniejsze, że w końcu zaczęłam mówić „nie”.
Nie wiem, co będzie dalej. Ale wiem, że tej czerwonej sukienki nie schowam. I że następnym razem, gdy ktoś poprosi mnie o pomoc, najpierw zapytam, czy to pomoc, czy tylko moje kolejne „tak”, które mam zapłacić całym sobą.